Biased research on cfs, chronic fatigue syndrome

Professionals and patients are confronted with a vast number of publications on cfs, chronic fatigue syndrome, produced by psychologists and psychiatrist. The fact that these authors have hijacked the subject leads to a serious publication bias.

At the same time they mistake this illness for a psychosomatic condition and forget to consider physical factors as a reason for illness. This bias of perspective leads to serious flaws in their research. Their outcomes should be refuted.

An enlightening example of biased interpretations can be found in this article in Psychological Medicine online.

The role of the partner and relationship satisfaction on treatment outcome in patients with chronic fatigue syndrome

J. Verspaandonka1 c1, M. Coendersa2, G. Bleijenberga1, J. Lobbestaela3 and H. Knoopa1

a1 Expert Centre for Chronic Fatigue, Radboud University Medical Centre, Nijmegen, The Netherlands

a2 Faculty of Social and Behavioural Sciences, Utrecht University, The Netherlands

a3 Faculty of Clinical Psychological Science, Maastricht University, The Netherlands and RINO Zuid, Postdoctoral Education Institute, Eindhoven, The Netherlands


Background Cognitive behaviour therapy (CBT) for chronic fatigue syndrome (CFS) leads to a significant decrease in CFS-related symptoms and disability. The primary objective of this study was to explore whether partners’ solicitous responses and patients’ and partners’ perceived relationship satisfaction had an effect on treatment outcome.

Method The treatment outcome of a cohort of 204 consecutively referred patients treated with CBT was analysed. At baseline, CFS patients completed the Maudsley Marital Questionnaire. The Checklist Individual Strength subscale Fatigue and the Sickness Impact Profile total scores completed by CFS patients post-treatment were used as measures of clinically significant improvement. Partners completed the Family Response Questionnaire, the Maudsley Marital Questionnaire, the Brief Illness Perception Questionnaire, and the Causal Attribution List. Logistic regression analyses were performed with clinically significant improvement in fatigue and disability as dependent variables and scores on questionnaires at baseline as predictors.

Results Solicitous responses of the partner were associated with less clinically significant improvement in fatigue and disability. Partners more often reported solicitous responses when they perceived CFS as a severe condition. Patients’ relationship dissatisfaction was negatively associated with clinically significant improvement in fatigue.

Conclusions Partners’ solicitous responses and illness perceptions at the start of the therapy can negatively affect the outcome of CBT for CFS. We emphasize the importance of addressing this in therapy.

This research aimed at the predictive value of the partners concern and the perceived relationship satisfaction on the results of CBT treatment.
Several models have been developed to explain why the cfs related symptoms and disability did not decrease. In these explanations  behavioral, psychological and social factors were considered. This description leads to a number of questions and remarks:
1. What group of patients do the authors have in mind when they use the name CFS. There are several definitions. The CDC definition these authors used is a non specific definition. Psychiatric and other problems are included in this definition. This means that we have a very heterogenous population, which makes the outcomes very hard to interprete.
2. Who was excluded ? Patients with severe ME were probably not included because they are not able to visit any healthcareprovider.  Yet authors like Bleijenberg and Knoop are very persistant in their opinion that ME and CFS are the same. ME is officially a neurological disease (ICD10). That means we have a bias here.
3. The research suggests causality between partners concern and relationship satisfaction on one side and the outcome of CBT treatment on the other side. What confounders are there that could influence the outcomes of this research? Specifically one could consider the cause of the illness. Apart from behavioral, psychological and social factors, did you consider a physical cause? What did authors do to exclude a physical condition? That would possibly give us a totally different impression of  the supposed causality. The fact that this was a research based on behavioral, psychological and social factors means that this narrow point of view leads to a serious bias.
4. Did the researchers investigate the group of patients who had no decrease of problems? Are there similarities in this group of patients, apart from partners concern and relationship satisfaction,  that could explain why the therapy didn’t work? In this case but also in general, scientific researchers should pay much more attention to the patients who had no effects or adverse effects as a result of treatment. Especially  research on these aspects can lead to new knowledge.In this case the outcome of this research project could have been that the concern of the partner is a very solid indicator that the patient has a severe physical illness. That would be in line with the statement of the IOM (institute of medicine in the US) that ME is a complex, disabling physical illness. The authors of the above study missed this point totally because of their bias in perspective.

Letter (again) to Elsevier (owner of The Lancet)

Elsevier Ltd

mr. David Clark

Senior Vice President, Health and Medical Sciences

125 London Wall



United Kingdom


Etten-Leur, April 21, 2016


Dear mr. Clark,

Thank you for your answer  on my request to retract the publication on the PACE-trial and the comment written by Bleijenberg and Knoop, which I recieved April 12, 2016.

In your letter you end with the following statement:

“As a leading medical journal and a focal point for debate, The Lancet will, at times, publish work that attract criticism and controversy. Publishing such work, while also giving those who are critical a reasonable opportunity to respond, is part of the role of The Lancet.”

Please correct me if I am wrong, but my conclusion , and many highly respected scientists share this opinion[1],  is that the PACE-trial is a heavily funded research project that contains many serious scientific flaws.

Any first year university student, having submitted work like this, would have been send back to redo his homework; this work simply does not meet basic scientific demands.  The review by Bleijenberg and Knoop did not mention these flaws and added an extra succespercentage without any scientific grounds.

Nevertheless The Lancet decided both articles were publishable. Besides that, the editor of The Lancet didn’t exactly encourage discussion the way you mentioned. Instead he defended the PACE-trial and degraded those who were critical. So, on this point your statement doesn’t exactly work in reality the way you suggest.

I always thought  that publishing an article in The Lancet would be a garantee for outstanding scientific research. Apparently I am wrong. Combining your statement and the fact that the PACE-trial is a pseudoscientific  chaos, I conclude  that basic scientific demands don’t have to be met for publication in The Lancet. Thank you for this enlightening information on the status of articles published in The Lancet.

Still, the only correct thing to do, is to retract both articles. These articles have lead to serious misconceptions by healthcare providers and governments based on this pseudoscience. Many patients all over the world are confronted with  explicit negative experiences as a result of these writings.

In anticipation of your reply

Yours sincerely


Lou Corsius





cc: CEO of RELX


Vertrouwen in de regering?

Hoe groot is uw vertrouwen in de regering en haar adviesorganen?
Om maar meteen met de deur in huis te vallen: mijn vertrouwen is gereduceerd tot het absolute nulpunt. Neem nu de benoeming van de adviescommissie ME/CVS van de Gezondheidsraad. In 2005 bepaalde de raad dat CVS, het Chronisch Vermoeidheids Syndroom, een psychische ziekte is. Patiënten zouden onterecht denken dat zij ziek zijn. Dit heeft tot veel ellende geleid. Dokters nemen de patiënt niet serieus en uitkeringsinstanties behandelen deze mensen als profiteurs die gauw weer aan het werk moeten. Dat verbloemen ze met vriendelijk klinkende beschrijvingen, maar eind van het verhaal is dat ernstig zieke mensen vaak een uitkering wordt geweigerd. Deze mensen zijn dus niet alleen ernstig ziek, maar ze komen ook in financiële nood.
De ziekte ME wordt ook beschouwd als CVS en dus als een psychische ziekte. Let wel: in de Verenigde staten is men er intussen over eens dat ME een lichamelijke ziekte is en nog wel een zeer ernstige ook.
De groep ME Den Haag heeft eind 2014 met 56000 handtekeningen een burgerinitiatief ingediend bij de Tweede Kamer met het verzoek de Gezondheidsraad te vragen om een advies uit te brengen specifiek over ME.
Na veel gedoe verzocht de Tweede Kamer de Gezondheidsraad advies uit te brengen over ME. Daarvoor moest een commissie samengesteld worden. De patiëntenverenigingen mochten adviseren welke experts voor de commissie gevraagd zouden kunnen worden. De Gezondheidsraad deed een jaar over de samenstelling van de commissie. Geen enkele van de voorgestelde expertleden werd benoemd. In plaats daarvan werd eind maart van dit jaar een commissie benoemd waarbij 4 van de 10 leden een vertegenwoordiger zijn van het oude denken. Dat oude denken houdt in dat ME hetzelfde is als CVS en dus een psychische aandoening is. Deze 4 leden en de vicevoorzitter van de Gezondheidsraad hebben allen een binding (gehad) met Radboud UMC of het Nijmeegs Kenniscentrum Chronische Vermoeidheid. Daarbij is de vraag hoe onafhankelijk die leden werkelijk zijn? In bijgaand schema zijn slechts enkele verbindingen opgenomen. Let daarbij ook op de verbindingen tussen Bleijenberg & Knoop met de PACE-auteurs en op de verbinding van de vice-voorzitter van de gezondheidsraad met Radboud UMC en het NKCV.
Ook de opdracht werd veranderd. In plaats van adviescommissie ME werd het ME/CVS. Wat voor advies gaat deze commissie uitbrengen? Wordt dit een objectief advies waarbij men de gegevens uit de VS serieus neemt of wordt het een gekleurd advies ?
De voortekenen zijn niet goed! Ik heb de indruk dat er gemanipuleerd is. Het geeft mij in ieder geval de overtuiging dat ik de landelijke overheid en haar (onafhankelijke?) adviesorganen absoluut niet kan vertrouwen

Wetenschap en ME

Onderzoekers weigeren opnieuw data ter beschikking te stellen.

Wat is PACE?
Het PACE onderzoek, gericht op de behandeling van mensen met chronische vermoeidheidsklachten, loopt al een groot aantal jaren in het Verenigd Koninkrijk. Het wordt uitgevoerd door onderzoekers van de Queen Mary University of London en King’s College London. Er is ook een vervolgonderzoek ingesteld.
In de PACE study is onderzoek gedaan naar de effecten van cognitieve gedragstherapie (CBT) en graded exercisetraining (GET). De onderzoekers claimen dat deze beide therapievormen tot herstel leiden bij mensen met ME, CVS en vermoeidheidsklachten met een andere oorzaak.

Welke problemen doen zich voor?
De uitkomsten van het PACE onderzoek worden ter discussie gesteld omdat er op methodologisch terrein ernstige fouten zijn vastgesteld. Een van die fouten heeft betrekking op de criteria voor herstel die gaande het onderzoek zijn versoepeld. Daardoor worden nu patiënten hersteld verklaard die slechter functioneren dan aan de hand van de toelatingscriteria is vastgesteld bij instroom.
De wetenschappers die het onderzoek uitvoeren en de instituten waar zij aan verbonden zijn, weigeren de ruwe data ter beschikking te stellen voor nadere analyse. In het belang van de wetenschap is het noodzakelijk dat wetenschappers hun gegevens laten toetsen door “peers”.

Tegelijkertijd zijn er andere onderzoeken die erop duiden dat ME een fysieke ziekte is die gebaseerd is op een neuro-immunologische verstoring, waarschijnlijk ten gevolge van een enterovirale infectie.

Wat is de betekenis voor Nederland?
Belangrijk gegeven is dat professor Gijs Bleijenberg, een van de commissieleden van de Gezondheidsraad die in 2005 advies aan de minister uitbracht over CVS (chronisch vermoeidheidssyndroom, een nietszeggend containerbegrip) nauwe banden onderhoudt met de onderzoekers van PACE. Bleijenberg is in Nederland de grote promotor van CBT en GET bij CVS. Bleijenberg werkte samen met Peter White, de hoofdonderzoeker van PACE. In 2007 hebben zij samen met drie andere collega’s een paper gepubliceerd met als titel “Is een volledig herstel mogelijk na cognitieve gedragstherapie voor het chronisch vermoeidheidssyndroom?”, in het tijdschrift Psychotherapy and Psychosomatics. In commentaren op de uitkomsten van het PACE-onderzoek maken Bleijenberg en Knoop ten onrechte melding van een 30% herstelpercentage, terwijl dat in feite 15% is (op basis van de PACE gegevens).
De Nederlandse medische richtlijn is gebaseerd op de uitkomsten van dit onderzoek. Dit betekent dat de aandoening beschouwd wordt als somatisatie-aandoening: psychische klachten worden door de patiënt omgezet in fysieke klachten. De klachten worden dus als somatisatieklachten behandeld.
Instanties als UWV en gemeentelijke sociale diensten baseren zich ook op deze richtlijn. Een patiënt die lijdt aan ME wordt gezien als iemand met somatisatieklachten die volgens de richtlijn wel degelijk aan de slag kan en om die reden recht op een uitkering kan verliezen. In Nederland lijden tussen 14.000 en 80.000 mensen aan deze klachten.

Overzicht ontwikkelingen

11-12-2015 Prof. Dr. James Coyne, hoogleraar Universiteit Groningen, ontvangt een afwijzing van King’s College op zijn verzoek om de ruwe data van het PACE onderzoek ter beschikking te stellen voor een nadere analayse. De universiteit noemt het verzoek polemic…/PACE%20F325-15%20-%20Pr……/status/675438631096569856

03-1-2015 Groep ME Den Haag stuurt Gezondheidsraad een brief met daarin de recente ontwikkelingen.

27-11-2015 De Queen Mary University of London, het hoofdonderzoekcentrum van de PACE study, gaat in hoger beroep tegen het oordeel van de Information Commissioner dat de ruwe data ter beschikking gesteld moeten worden.…/queen-mary-university-of-lo…/

11-11-2015 Prof Dr James Coyne: waarom het van belang is dat PACE gegevens worden vrijgegeven…

Oktober 2015 Uitspraak van de Information Commissioner: Queen Mary University of London moet ruwe data PACE ter beschikking stellen naar aanleiding van de aanvraag die gedaan is,

Oktober 2015 David Tuller heeft de publicaties over PACE onderzocht en geeft in een reeks artikelen aan welke ernstige methodologische gebreken het onderzoek vertoont. Tevens gaat hij in op het feit dat onderzoekers niet consequent hebben gemeld dat zij banden hebben met verzekeringsmaatschappijen.

Dr. David Tuller is universitair docent wetenschapsjournalistiek aan Berkely University.…/david-tuller-responds-to-the-pace…/…

26-09-2015 ME congres in het AMC
Sprekers zijn o.a. dr. Byron Hyde uit Canada die zich sinds 1984 toelegt op onderzoek naar ME.

samenvatting van zijn speech over de wijze waarop men tot nu toe met ME is omgesprongen:…/myalgische-encefalomyeltis-wegge…

Een andere spreker de neuroloog/neuropsychiater mevr. dr. Uyttersprot is in België veroordeeld tot een hoge boete omdat zij ME patiënten, overigens met instemming van de zorgverzekeraars, heeft behandeld met bepaalde medicijnen die zij ten onrechte zou hebben uitgeschreven.…

10-03-2015 Tweede Kamer geeft Gezondheidsraad opdracht advies uit te brengen over ME
De groep ErkenME in Den Haag heeft al op 29 oktober 2013 56.000 handtekeningen verzameld en kan daardoor een burgerinitiatief indienen. Het duurt tot maart 2015 vooraleer De Tweede Kamer er gevolg aan geeft. De Tweede Kamer vraagt de Gezondheidsraad advies uit te brengen over ME (motie VVD en SP).

De Gezondheidsraad zou in 2015 advies uitbrengen maar heeft intussen aangegeven dat het 2016 wordt. Waarom dit uitstel? Wat is er aan de hand?

01-03- 2015 Meer bewijs voor immuunziekte
Onderzoekers aan het Center for Infection and Immunity aan de Mailman School of Public Health aan de Columbia Universiteit, hebben verschillende immuunveranderingen geïdentificeerd in patiënten met de diagnose chronisch vermoeidheidssyndroom, medisch bekend als myalgische encefalomyelitis (ME/CVS) of systemische inspanningsintolerantieziekte (SEID). De bevindingen kunnen helpen bij het verbeteren van de diagnose en het bepalen van behandelopties voor deze invaliderende aandoening, waarbij de symptomen variëren van extreme uitputting en moeite om zich te concentreren tot hoofdpijn en spierpijn. Deze immuunhandtekeningen vormen sterk fysiek bewijs dat ME/CVS een biologische ziekte is in tegenstelling tot een psychologische aandoening, en het eerste bewijs dat de ziekte uit verschillende stadia bestaat. De resultaten verschijnen online in het nieuwe tijdschrift van American Association for the Advancement of Science (AAAS), Science Advances.
Hoewel sommige artsen nog steeds ten onrechte denken dat ME/CVS een psychische ziekte is, is er nu heel duidelijk bewijs dat we te maken hebben met een lichamelijke ziekte die belangrijke afwijkingen omvat met betrekking tot de hersenen, spieren en het immuunsysteem.…/a-boost-for-chronic-f…/413008/…

2015 In 2011 bood het ministerie voor volksgezondheid excuses aan, in 2015 herhaalde de premier deze excuses.…

Ook in Noorwegen wordt overigens nog volop gestreden tegen de “home knitted hypothesis” dat ME een stress-gerelateerde aandoening zou zijn.

Februari 2015 Erkenning van de ziekte in de VS:
Het I.O.M, Institute Of Medicine of the national academies, het gezaghebbend medisch wetenschappelijk orgaan in de Verenigde Staten, heeft een rapport uitgebracht op verzoek van The Department of Health and Human Services, the National, Institutes of Health, the Agency for Healthcare Research and Quality, the Centers for Disease Control and Prevention, the Food and Drug Administration, and the Social Security Administration.

In het rapport genaamd Beyond Myalgic Encephalomyelitis/Chronic Fatigue
Syndrome: Redefining an Illness geeft het IOM richtlijnen voor diagnostiek en aanbevelingen.……/ME…/MECFS_ReportBrief.pdf

De belangrijke conclusie in dit rapport is dat ME/CVS een ernstige en complexe systeemziekte is die het leven van patiënten verregaand kan beïnvloeden.

Eind 2014 Onderzoek naar effect kankergeneesmiddelen bij ME in Noorwegen
Het fase III onderzoek in Noorwegen naar de behandeling van ME met Rituximab gaat eind 2014 van start. In twee eerdere kleine onderzoeken is geconstateerd dat dit antikanker medicijn, dat overigens ook bij reuma wordt toegepast, een herstellende werking heeft bij ME.
Aan het hoofd van de studie staan de oncologen prof. Olav Mella en dr. Øystein Fluge van het Haukeland universiteitsziekenhuis in Bergen, Noorwegen. In hun voorgaande studies (zoals…/info:…/10.1371/journal.pone.0026358 )

bleek Rituximab een positief effect te sorteren bij 2/3 van de ME/cvs patiënten die de actieve stof toegediend kreeg.
Bij deze gerandomiseerde, dubbelblinde, placebo gecontroleerde fase III-studie zullen 152 patiënten betrokken zijn op vijf locaties in Noorwegen.


Lou Corsius

Questions for Hans Knoop on PACE REVIEW

March 2016, I asked dr. Hans Knoop twice on linkedin for a reaction on the severe flaws the PACE-trial is known for at this moment, and on his role towards PACE. Today I added an email containing my questions.
Hans Knoop is a clinical psychologist and head of the Knowledge (and treatment) Centre for Chronic Fatigue (NKCV), part of Radboud University Medical Centre in Nijmegen. Amongst other publications on CFS, he published an article in The Lancet in 2011, together with his colleague professor Gijs Bleijenberg. They showed their enthousiasm about the outcomes of the PACE trial and added something extra to the results.

The questions I asked him were:

1. What is your reaction on the fact that severe flaws have been found in the PACE-trial?
2. Why didn’t you mention these severe flaws?
3. How can it be explained that several outcome parameters, described in the protocol, were scratched from the outcome measurements?
4. What is your explanation concerning the fact that you and Bleijenberg added an extra percentage to the supposed positive outcomes of this trial?
5. What is your explanation for using rather flexible criteria for “severely ill” or “recovered” on SF36PF?

He didn’t answer. Why would that be?
a. He didn’t see my questions yet? That would be nice. Surely I can expect his answers very soon!
b. The described problems were there and he didn’t see them? That would be strange for a scientist publishing about the outcomes of this trial.
c. The problemes were there, he saw them and he decided not to mention them? That would be even stranger for a scientist publishing about the outcomes of this trial.
d. The described problems are not there? In that case there is a lot of evidence that has to be refuted!

Thus, meanwhile I am waiting for a reaction.

March 5th, 2016
Lou Corsius

Geachte heer corsius,
Wij leveren een actieve bijdrage aan de disscussie rondom me/cvs op onze website (, met onze publicaties, in onderwijs en met presentaties. Het lukt mij en mijn collega’s niet daarnaast ook via email e.d., uitvoerig met mensen in discussie te gaan. Het ontbreekt ons simpelweg aan de tijd om dit te doen. Graag uw begrip hiervoor,
Vriendelijke groet,
Hans Knoop – See less

dear mr. corsius
We actively contribute to the discussion on me/cfs on our website (, through our publications, education en presentations. My colleagues and I cannot discuss with people by mail or otherwise. We simply don’t have time to do this. Your understanding for this please.
Kind regards
Hans Knoop
My interpretation of this non-answer is that mr. Knoop does not want to discuss these questions because they point to a truely painfull fact: the PACE-trial lacks scientific grounds and they (Bleijenberg and Knoop) know this is true.
In the mean time Knoop was appointed as a member of the committee of the Dutch Health Council, advising on ME.

Hoe objectief is wetenschap?

Een beschouwing van de pijnpunten bij het onderzoek naar ME en CVS


Als we de resultaten van wetenschappelijk onderzoek onder ogen krijgen, dan is al gauw de gedachte dat het waar moet zijn. Er is immers door volkomen objectieve en zeer geleerde mensen op een nauwkeurig beschreven wijze en met ideologische bezieling een onderzoek gedaan. Als dan de bevindingen ook nog eens gepubliceerd worden in een gerenommeerd wetenschappelijk vakblad, dan is het onontkoombaar: we hebben hier te maken met feiten die onomstotelijk vast staan.
Niets is echter minder waar. De afgelopen jaren hebben we heel wat schandalen gezien rondom wetenschappelijk onderzoek in de psychologie. Hoogleraar Diederik Stapel bleek zijn onderzoeksgegevens gewoon te hebben verzonnen. Veel psychologisch onderzoek blijkt bij herhaling niet tot dezelfde uitkomst te leiden (1).
In het PACE-onderzoek in Groot-Brittannië naar de behandeling bij patiënten met het Chronisch VermoeidheidsSyndroom hebben de onderzoekers onderweg de uitkomstmaten gewijzigd. Dat is een doodzonde in wetenschappelijk onderzoek. Daarnaast waren er nog vele andere wetenschappelijk missers die de uitkomsten onbruikbaar maken (2). Desondanks werd het onderzoek i n 2011 gepubliceerd in The Lancet (3). De Nederlandse onderzoekers Bleijenberg en Knoop van het Nijmeegs Kenniscentrum Chronische Vermoeidheid schreven er in The Lancet een review over. Zij maakten geen melding van de missers en dikten de positieve uitkomsten nog eens extra aan (4). Waarom was dat? En hoe kon het zijn dat de Lancet dit niet corrigeerde (5)?
Dit soort gebeurtenissen werpt de vraag op hoe objectief is wetenschappelijk onderzoek en wat zien wij ervan terug in de vorm van publicaties? Er zijn heel wat factoren die het onderzoek en de onderzoekers beïnvloeden en die invloed hebben op datgene wat wij uiteindelijk in wetenschappelijke publicaties lezen.
We benaderen deze punten aan de hand van onderzoek rondom ME (Myalgische Encefalomyelitis) en CVS (Chronisch VermoeidheidsSyndroom).


1. De keuze van het onderwerp
Medisch en gezondheidspsychologisch onderzoek wordt vaak verricht om bevestiging te zoeken van de behandeling die men heeft ontwikkeld. Het PACE onderzoek was opgezet om de werking aan te tonen van de Cognitieve Gedragstherapie en Graded ExcerciseTherapy die in de behandelcentra van deze onderzoekers werd toegepast. Men vergeleek dit met algemene medische zorg (bv de huisarts) en met APT (Adaptive Pacing Therapy).
De keuze van het onderwerp bepaalt dus wat men bekijkt en het bepaalt tegelijkertijd ook wat er niet wordt onderzocht en wat men dus laat liggen. Dat komt in publicaties niet nadrukkelijk naar voren. Deze keuze is wel bepalend voor wat we uiteindelijk te zien krijgen.



2. De discipline van de onderzoeker
Zowel in Groot-Brittannië als in Nederland is het onderwerp ME en CVS gekaapt door vooral psychologen. Daarmee komt de aandacht van onderzoek en behandeling op het psychologische vlak terecht. In Nederland is nagenoeg geen onderzoek gedaan naar de fysieke oorzaken van de ziekte ME. Er zijn voor zover bekend geen neurologen of immunologen, die zich op dit onderzoek richten. Alles wordt onder aanvoering van psychologen afgedaan als chronische vermoeidheidsklachten die gebaseerd zijn op False Illness Beliefs (6), een foutieve overtuiging van de patiënt dat er sprake zou zijn van een lichamelijke aandoening. Het label in Nederland is dus dat het een psychische aandoening zou zijn en het zijn vooral psychologen en enkele psychiaters die dit onderzoeken.
In de Verenigde Staten, Japan (7) en Noorwegen (8) is inmiddels heel wat bewijs gevonden voor een neuronimmunologische grondslag van de ziekte. In Nederland wordt daar nauwelijks iets over geschreven. In Nederland kijkt nagenoeg iedereen door de bril van de psycholoog. Het is wonderbaarlijk dat zoveel professionals zich laten leiden door mensen met een zo beperkt blikveld. De onderzoekers en medewerkers van het Nijmeegs Kenniscentrum Chronische Vermoeidheid zijn er met enkele anderen in geslaagd hun overtuiging (let wel overtuiging is nog geen kennis) met kracht in de markt te zetten.


3. De onderzoeksvraag
Wat je als onderzoeksvraag stelt, bepaalt in hoge mate wat je gaat vinden als resultaat van het onderzoek. Een mooi voorbeeld van zo’n bepalende onderzoeksvraag is te vinden via de SOLK website.
The role of the partner and relationship satisfaction on treatment outcome in patients with chronic fatigue syndrome
De studie onderzoekt de invloed van ‘uitingen van bezorgdheid’ van de partners van patiënten met CVS en de ervaren onderlinge tevredenheid van hun relatie op het effect van de CGT. Uiten van bezorgdheid door de partner wordt gedefinieerd als het tonen van bezorgdheid over de fysieke gesteldheid van de patiënt, troosten en afraden om activiteiten te ondernemen.
Allereerst richt het onderzoek zich op gedrag. Weer een psychologische insteek dus. Hoe suggestief is de vraagstelling? Het suggereert een causaal verband tussen bezorgdheid en relatietevredenheid enerzijds en het behandelresultaat anderzijds. Met welke zekerheid is dat causaal verband vastgesteld? Stel nu dat er wel degelijk een fysieke oorzaak is? In dat geval is er een wezenlijk ander verband tussen de bezorgdheid en het resultaat van de behandeling.
Bijzonder gegeven: Bleijenberg en Knoop zijn ook bij dit onderzoek betrokken (9).



Een ander voorbeeld: als je psychologische behandelmethodes onderling gaat vergelijken op hun effectiviteit, zul je nooit vinden dat een medicamenteuze behandeling beter aanslaat.
In Nederland wordt geen onderzoek gedaan naar middelen die de neuronimmunologische grondslag van de ziekte ME beïnvloeden. In Noorwegen loopt er sinds enkele jaren een groot onderzoek naar de behandeling van ME-patiënten met Rituximab. Dit middel, dat ook toegepast wordt bij vormen van kanker en bij reuma, heeft invloed op het immunologisch regelsysteem. Er zijn eerder twee pilot-onderzoeken gedaan die bemoedigende resultaten opleveren (10). Zolang wij in Nederland op dit vlak geen onderzoek doen, gaan we ook geen aanwijzingen vinden dat ME geen psychische aandoening maar een fysieke aandoening is.


4. De wijze waarop het onderzoek wordt uitgevoerd en geanalyseerd
Voordat een onderzoek wordt uitgevoerd, wordt eerst de onderzoeksopzet beschreven en in een protocol wordt vastgelegd welke metingen er worden gedaan en hoe die worden meegenomen in de resultaten. Zo’n protocol is van groot belang. Juist door in het protocol vast te leggen wat je gaat onderzoeken en hoe je dat precies gaat doen, zorg je voor vergroting van de objectiviteit en de reproduceerbaarheid van je onderzoek. Daarmee maak je het onderzoek controleerbaar en draag je bij aan de wetenschappelijke geloofwaardigheid van de uitkomsten van je onderzoek.
In het PACE onderzoek is het protocol gaande het onderzoek met voeten getreden (11). De objectieve metingen zoals loopafstand, stappenteller en hervatting werk, zijn gewoon weggelaten. De normen voor de uitkomsten van de subjectieve metingen zijn opnieuw gedefinieerd. Door de aanpassing van de norm was 13% van de patiënten achteraf gezien al hersteld op moment dat ze aan het onderzoek begonnen, terwijl ze toen nog door de onderzoekers als patiënt werden beschouwd. Kortom al dit gerommel leidt ertoe dat de uitkomsten van dit onderzoek volstrekt onbruikbaar zijn.
Desondanks waren Bleijenberg en Knoop buitengewoon enthousiast over de uitkomsten en ze verdubbelden zonder enige grond de resultaten (12). In hun artikel in The Lancet betoogden zij dat de onderzoekers de uitkomstmaten wel heel strikt hadden toegepast en dat men dus een veel beter resultaat had dan gesteld werd. Hoe kan het zijn dat ze met deze conclusies kwamen? Wat is de waarde van hun schrijven? Het wordt wel in The Lancet gepubliceerd en dus zal het wel waar zijn?


5. De doelgroep die in het onderzoek wordt ingesloten ofwel wordt uitgesloten
Over wie gaat het onderzoek precies? En als je aan het eind van je onderzoek uitspraken doet, op wie heeft dat dan betrekking?
Wat ME en CVS betreft, valt er veel te zeggen over de totale verwarring die de terminologie Chronisch VermoeidheidSyndroom teweeg heeft gebracht. Tot 1988 werd de term Myalgische Encefalomyelitis gebruikt. Men vond de term niet zo gepast omdat de ontstekingsverschijnselen in de hersenen (die de naam aangeeft) niet bij levenden konden worden aangetoond. De middelen daartoe ontbraken. De term CFS werd ingevoerd; Chronic Fatigue Syndrome. Inmiddels zijn er beeldvormende technieken (o.a. Spect Scan met bijbehorende software) die dat wel kunnen en die ook daadwerkelijk tekenen van ontsteking tonen (Japan, 2014 en 2015).



Ook zijn er bij patiëntenafwijkende aantallen Natural Killer cells gevonden (13). Het valt dus niet meer vol te houden dat we hier te maken hebben met somatisatieklachten of met Somatisch Onvoldoende Verklaarde Klachten. Er komen wel degelijk verklaringen voor de ziekteverschijnselen naar boven. Dat heeft er in de Verenigde Staten toe geleid dat in maart 2015 een rapport is verschenen van het IOM (Institute Of Medicine) (14) waarin wordt gesteld:
ME/CFS is a serious, chronic, complex, systemic disease that often can profoundly affect the lives of ME/CFS patients (…..) Many health care providers are skeptical about the seriousness of ME/CFS, mistake it for a mental health condition, or consider it a figment of the patient’s imagination. Misconceptions or dismissive attitudes on the part of health care providers make the path to diagnosis long and frustrating for many patients. The committee stresses that health care providers should acknowledge ME/CFS as a serious illness that requires timely diagnosis and appropriate care.
Op de site van het Nijmeegs Kenniscentrum Chronische Vermoeidheid wordt intussen nog steeds vermeld dat ME hetzelfde is als CVS ( Die stelling valt gezien het voorgaande niet meer vol te houden. Het Nederlandse begrip CVS is onder aanvoering van de psychologen volledig geërodeerd. Er wordt volgehouden, het NKCV en de SOLK mensen voorop, dat het allemaal dezelfde aandoening betreft (15). Al deze mensen zouden False Illness Beliefs hebben die met gedragstherapie en een opbouwend trainingsprogramma te helpen zouden zijn. Het IOM is heel duidelijk over deze misvatting en roept zorgaanbieders op tot een duidelijk andere insteek en stelt zelfs een andere naam voor de aandoening voor.
De term CVS is in Nederland een vergaarbak geworden voor vermoeidheidsklachten. In die vergaarbak zal een ordening aangebracht moeten worden. De groep mensen met vermoeidheidsklachten op basis van een aandoening van het neuroimmuunsysteem (laten we die aandoening bij zijn correcte naam ME noemen) valt niet te vergelijken met mensen die vermoeidheidsklachten op basis van andere pathologie hebben.
Ieder onderzoek dat die differentiatie in de patiëntengroepen niet aanbrengt, is daarmee op voorhand onbruikbaar, ofwel: garbage in, garbage out!


6. De publicatiebias
Negatieve uitkomsten van een onderzoek lijken minder interessant. In ieder geval speelt dat een rol voor de onderzoeker zelf, want hij zet daarmee zijn eigen theorie op losse schroeven. Ook het tijdschrift waarin gepubliceerd wordt, heeft invloed. Eén van de eerste vragen die een auteur krijgt voorgelegd gaat over de nieuwswaarde van het onderzoek. En ja, wat is nu interessant aan het gegeven dat iets niet bevestigd kon worden?
Feitelijk zijn dat vaak juist heel interessante uitkomsten omdat ze de weg openen naar een nieuwe theorie, maar in de praktijk wordt vaak gesteld dat een negatief resultaat niet interessant is.


In het geval van de PACE-trial was er een zusteronderzoek (16) dat voortging op de uitkomsten van de hoofdtak van PACE.De uitkomsten bevestigden de bevindingen echter niet en het onderzoek verdween via de zijdeur.
Verder lijkt er sprake van een publicatiebias doordat steeds dezelfden publiceren. Zo zijn onderzoekers van het Nijmeegs Kenniscentrum Chronische Vermoeidheid betrokken bij heel veel publicaties over CVS. Het kost veel moeite een onderzoek/artikel uit Nederland te vinden waar zij (en met name Bleijenberg, Knoop en Prins)geen aandeel in hebben gehad. Dat maakt dat we een extreem eenzijdig beeld krijgen voorgeschoteld.


7. Zakelijke belangen
Als onderzoekers ook een zakelijk belang hebben, is altijd de vraag of en in welke mate dat een rol speelt. Openheid over belangen en motieven in een onderzoek is dan een eerste vereiste. Een deel van de onderzoekers in de PACE-trial is verbonden aan verzekeringsmaatschappijen (17) die invaliditeitsuitkeringen moeten betalen. Welke invloed heeft die binding? Ze hebben het in ieder geval niet vermeld toen ze hun deelnemers informeerden.
Bleijenberg en Knoop hebben een band met het Nijmeegs Kenniscentrum Chronische Vermoeidheid. Knoop is momenteel hoofd van dit centrum, waar de therapieën worden toegepast die vanuit het PACE-onderzoek worden aangeraden. Welke invloed heeft die binding? Komen patiënten nog naar hun behandelcentrum als de onderliggende theorieën in twijfel worden getrokken?


8. Wetenschappelijke status
Wetenschappers (en in hun kielzog de universiteit of het instituut waar zij aan verbonden zijn) worden gewogen aan de hand van de onderzoeken waaraan zij als (hoofd-)onderzoeker bij betrokken zijn en aan de hand van de publicaties, de Hirsch-index. Daarbij telt ook mee in welk blad de publicatie plaatsvindt, wat de nieuwswaarde is en hoe vaak men geciteerd wordt. Er ontstaat zo een pikorde. Hoe hoger in de pikorde, hoe beter is de suggestie. Deze druk kan leiden tot wetenschappelijk wangedrag. De Tilburgse hoogleraar was daar een voorbeeld van.
Dit gegeven lijkt ook in omgekeerde zin een rol te spelen in het geval van de PACE-onderzoekers en de beide Nederlandse auteurs. Als je een hoop publicaties (in vooraanstaande bladen) op je naam hebt staan, dan zul je wel goed zijn en dan ben je publicatiewaardig, ook al zijn er ernstige missers in je onderzoek of niet gefundeerde overdrijvingen in je publicatie. Heel beeldend was het feit dat de hoofdredacteur van The Lancet de auteurs van de PACE-trial en Bleijenberg en Knoop verdedigde (18) tegen de critici die de problemen in hun publicaties aan de orde stellen en terugtrekking of correctie eisen. Niet alleen de wetenschappelijke status van de auteurs is hier in het geding maar dus ook die van de hoofdredacteur en het blad The Lancet.